volg ons via

Twitter

Meer blog

Koud maar hartverwarmend

door Amanda Jansen

Verrijkersontbijt
Een collectief van levenskunstenaars, wijkbetrokkenen en gelovers aan nieuwe democratische waarden is bijeengeroepen voor het ‘verrijkersontbijt’ van Op de vulkaan. Een bonte verzameling van mensen die elkaar ooit spontaan zijn tegengekomen, enkele langere vriendschappen en zelfs een spontane medereiziger die vandaag pas wist van het ontbijt en geïnteresseerd is aangehaakt om het moment van deze dag te plukken.

We zitten in de grote hal van broedplaats Noordwal 117 in Den Haag. Ooit een rijk gebouw, hierna een buurthuis naar zestigerjaren stijl inclusief verlaagd plafond, kunststof deuren en versleten linoleum. Nu een broedplaats voor kunstenaars met ateliers. Het is er koud.. maar in het midden staat een tafel met prachtige producten van eigen maak, sinaasappels, een paasbrood en heerlijk beleg. – Gedeelde rijkdom verrijkt is de gedachte. – In onze winterjassen nuttigen we een broodje, tussendoor de handen aan de verwarming warmend. Buiten is de gevoelstemperatuur – 15, binnen is de temperatuur hartverwarmend. Het is lente, bijna pasen en tijd voor nieuwe plannen. Een nieuwe Op de vulkaan in een nieuwe vorm. Een festival of netwerk met een missie.

Transitie
Een ding hebben we gemeen. We zijn getriggerd door het begrip transitie. Ieder op zijn eigen manier. Transitie en de betekenis daarvan voor samenleving, kunst, democratie en economie. De vraag is: wat is rijkdom?
Rijkdom in een tijd van crisis kent vele dimensies. Een ervan is dat we meer op menselijke maat en lokaal gaan delen. De rijkdom in de zin van constant meer van hetzelfde en de consument die opgebruikt lijkt op.

Nieuwe waarden vestigen zich. Waarden gericht op duurzaamheid, een tegengaan van verspilling, hergebruik van wat waardevol is en immaterieel geluk. Het geloof in instituties neemt af. De roep om zelfbeschikking en do it yourself zelforganisatie neemt toe. De vraag is zelfs of rijkdom nog wel een wenselijk verschijnsel is.

Vertrouwen
Misschien is rijkdom wel een beetje een vies woord geworden. De banken die ons bedriegen, de overheid die onbetrouwbaar is, de constante jacht naar geld en werk, de tijdsdruk, het gebrek van oog voor echte dingen. De cultuur van graaien, verspilling en vernieling hebben ons vertrouwen in de economie van het kapitalisme aangetast.

Zoeken en verbinden
Om tafel zitten ‘zoekers’. Mensen die de tijd nemen om stil te staan bij wat zij om zich heen zien, de veranderingen om hen heen, hun drijfveren en wat hen raakt. Er zijn weinig mensen die zo bewust zoeken lijkt het. Misschien zijn deze mensen wel meer in de kunst aanwezig dan elders. Kunst vergt immers dat je vormgeeft vanuit jouw waarneming van de wereld, je eigen drijfveren volgt, schept in plaats van produceert, vervolmaakt in plaats van vernietigt.

Hardop vragen we ons af of ooit het einde van het tijdperk van geld ingeluid zal worden. Of we nog onze achternamen zullen gebruiken en zullen vertellen wat we allemaal doen om daarmee maatschappelijke status te krijgen. Wat is nu echt wat iemand interessant maakt? Is dat de zoektocht naar waarde? Betekenis voor anderen en elkaar? Welke rol speelt rijkdom daar nog bij?

Allen vervullen we een bijzondere rol in deze zoektocht. Vanuit ons werk, wie we zijn of als kunstenaar. De Nieuwe Overheid zoekt naar een nieuwe rol van de burger en van de politiek, Wunderbaum stelt vast dat oude instituties hebben afgedaan en dat het tijd is om een nieuwe maatschappij te bouwen, Stek bouwt aan leefbaarheid in Den Haag o.a. middels De Nacht van de Hoop, Miaw maakt kunst waardig en werkt aan de totstandbrenging van Repaircafe’s, Space 2 Dance laat mensen weer dansen, Gerard werkt aan een CO2-neutraal Den Haag door windmolens, Esther tekent verhalen op die inspireren in beeld en tekst, Juliëtte zoekt naar nieuwe waarden in bestuur en ambtenarij.

De meesten van ons verbinden zich. Aan een missie, hun wijk, een nieuw perspectief. Zo bouwen we een nieuwe toekomst. Maar wat is toch dat ‘iets’? Dat iets dat stelt dat het anders moet en niet meer zo verder kan. Dat iets dat ook zoveel positiefs tot stand brengt tussen mensen. Dat iets dat kennelijk de voorhoede van veranderaars bereikt, maar de rest dan?

Tobias geeft aan dat die rest misschien wel meer weet dan we denken en dat de voorhoede groter is dan gedacht. Ook bedrijven spelen in op de nieuwe ontwikkelingen en proberen aan te haken op kleine initiatieven. Amanda vult aan dat we misschien aan het evolueren zijn van de blauw/oranje fase in spiral dynamics naar groen/geel. We gaan steeds meer samen doen in communities en er zijn steeds meer verbinders (typisch geel). We evolueren als samenleving naar een andere balans.

Zelf doen
In toenemende mate hebben we de behoefte aan zelfbeschikking. Ooit gaven we onze beschikking over onszelf weg aan politiek en bedrijven. We leven in een gedelegeerde democratie die over ons beslist en in een wereld van bedrijven die van mensen kapitaal maakte. Kapitaal dat uitgenut moest worden tijdens productieve jaren en dat daarna afgedankt werd en met pensioen ging. Bezorgd of we ons werk goed hadden gedaan en of we enigszins comfortabel een oude dag konden hebben en onze kinderen een goede toekomst.

Rijkdom van zelfbeschikking
Zelfbeschikking nu is veeleer het zelf richting geven aan ons werk en onze bestemming. Misschien willen we wel langer door dan tot 65 mits het nuttig is en bestemd voor onze directe omgeving. We willen ons weer bemoeien met leefbaarheid in onze wijken, onze buren en zelf projecten starten. Langzaam ontstaan er allerlei mooie initiatieven die tot bloei komen. Instituties als overheid en bedrijfsleven worden in toenemende mate omzeild en het bedrijfsleven maakt zich in toenemende mate zorgen dat zij de boot zullen missen om aan te sluiten op de behoeften van hun klant.

Zelfbeschikking is rijkdom in zijn puurste vorm. Niet langer slaaf van conventies en maatstaven. Zelf vormgeven aan realiteit en toekomst. Zelf gemotiveerd zijn vanuit eigen passie en toewijding. Een immense rijkdom van het niet geleefd worden ervaren.

Dorinde vertoefde een periode in Rwanda waar geen tot nauwelijks materiële rijkdom was. Zij ervoer de rijkdom om gewoon te kunnen zijn. Stress viel van haar af. De mogelijkheid om met elkaar te ervaren hoe het is om niet gejaagd te zijn, geen beleefdheidsvragen te stellen, maar gewoon elkaar te kennen en te herkennen. Een mooi voorbeeld van niet geleefd worden.

Loslaten
Fascinerend is het verhaal achter Miaw. Van groot naar klein is een veel gehanteerd principe: klein is het nieuwe groot volgens de Triodos Bank. Maar het komt ook voor in persoonlijke levens en dat brengt nieuwe mogelijkheden met zich mee. De mogelijkheid om te geven bijvoorbeeld en om van schaarste overvloed te maken. Cis liet eerst alles los en kreeg een overvloed aan spullen.. die ze nu deelt.
Loslaten lijkt een proces dat zich in stappen voltrekt: steeds minder materiële rijkdom nastreven, steeds meer waarde maken van immateriële rijkdom. Een diepgaand transitieproces dat steeds meer mensen schijnt te raken. Soms moeten we wel loslaten, gedwongen door omstandigheden. Dat noopt om onszelf opnieuw te definiëren. Wat maakt ons ons? Authentiek en echt jezelf? Dat is niet geld dat is zeker. Maar wat dan wel?

Rijkdom van nieuwe vrijheid
Soms is rijkdom dus loslaten. Loslaten als nieuwe vrijheid die lucht geeft om zaken opnieuw en anders te ervaren. Een vorm van zintuiglijke rijkdom. Een spirituele zoektocht naar wat echt van waarde is.

Weggeven
Naast loslaten is weggeven een belangrijke. Cis van Miaw kreeg veel spullen ter beschikking, omdat ze hier ruimte voor had. Ze begon langzamerhand alles weg te geven, want wat moest ze er immers zelf mee?
Samen met Jeroen Timmers gesproken: giving is all we have. Als we niet vast willen zitten aan verplichtingen, is loslaten in de vorm van weggeven soms een heel goede optie.

Rijkdom als ballast
Soms is dat wat we hebben in materiële zin niet meer dan ballast. Eigenlijk moeten we er vanaf en wel zo snel en zo veel mogelijk. Rijkdom is dan een belemmering geworden. Een belemmering om te voelen en ervaren wie we zijn. Een last uit het verleden die onze toekomst tegenhoudt. Gewoon een teveel aan materiaal. We willen onszelf vrijmaken om opnieuw vorm te kunnen geven, maar ook goed doen waar goed kan. Spullen weggeven om ze op de juiste bestemming terecht te laten komen. Geven ontlast. Het verlicht eigenlijk direct. Een last valt van onze schouders af. Met niets zijn is soms eigenlijk heerlijk. Geen verplichtingen, wel de vreugde van schenken. Want eigendom verplicht tot onderhoud, het bieden van ruimte. Het koesteren van herinneringen. In tijden van vernieuwing willen we daar dus soms vanaf. Zomaar.. omdat het moet. Ruimte maken voor iets nieuws.

Delen
Delen is het nieuwe ding. In de sharing economy zien we dat grote bedrijven omvallen, omdat klanten besluiten om samen de toegang tot een voorziening samen te delen. De zogenaamde P2P-economy ontstaat (peer-to-peer). We kunnen meer zelf en hebben minder voorzieningen nodig. Hoe vaak gebruik je een boormachine? Kun je die niet lenen? En hoe vaak laat je de auto staan? Zouden we die niet kunnen delen? AirBNB haalde de hotelketens in met het delen van ruimte die mensen in hun huis over hadden als bed and breakfast. En 3x raden.. de klanten waren er blijer mee, want de service was persoonlijker. Kortom: delen is de toekomst!

Rijkdom als overvloed
Eigenlijk hebben we met zijn allen al heel erg veel. Veel wat nog nuttig en functioneel is kan een tweede leven krijgen of gedeeld worden wanneer we te veel hebben. Rijkdom is dan overvloed. Een heel ander uitgangspunt dan schaarste. Het principe vanuit waar we nu leven. Eigenlijk weten we veel, hebben we veel en is er veel te delen. Interessante exercitie is om uit te vinden hoeveel en wat we allemaal kunnen delen!

Immateriële rijkdom
In toenemende mate zoeken we naar rijkdom die niet materieel is. De rijkdom die van binnen zit. We putten geluk uit dat wat we al hebben, de mensen die we kennen en spontane mooie gebeurtenissen en ontmoetingen.

Rijkdom van geluk
Wat maakt ons gelukkig? Hoe kunnen we dagelijks de rijkdom ervaren van die ervaring? Steeds meer mensen zoeken naar manieren om gelukkig te kunnen zijn zonder geld of materieel bezit. Geluk zit van binnen.

Vervolg
De vraag is nu hoe we verder gaan. Komt er weer een festival? Of wordt het wat kleiner. Alles bij elkaar genomen komen de volgende ideeën naar voren:

  1. Een expositie met stukken over rijkdom.

  2. Een repaircafe organiseren om hergebruik van oud materiaal mogelijk te maken.

  3. Een kunst en kitch voor de buurt organiseren om zo de buurt mee te laten denken over wat voor hen van waarde is.

  4. Een ‘prijs je rijk’ prijzenslag met immateriële prijzen.

  5. Een feestelijke dance-out door Space 2 Dance.

 

We concluderen dat er zoveel ideeën zijn dat overhaast vormgeven zonde zou zijn. Een iets langer beloop om het concept uit te werken zal tot mooiere resultaten kunnen leiden. Maar laten we vooral ook een vervolgkennismaking doen om de ideeën verder te structureren en de inspiratie te verdiepen.

Over zes weken dus een nieuw ontbijt hopelijk in de lente.

Ps. Met dank aan Antoinette die vroeg of ik mijn inzichten op de blog van Op de vulkaan wilde delen. En dank aan Cis voor haar complimenten voor het samenvatten van de hoofdlijnen van het gesprek van vandaag!

Eén reactie op “Koud maar hartverwarmend”

  1. Dank voor je mooie samenvatting ;-)
    Sowieso bedankt… heb het heerlijk gevonden, verhelderend, stimulerend tot op de graat… hoop nog heel veel samen te kunnen doen! ;-)

Plaats een reactie

captcha

Please enter the CAPTCHA text